( By Cassy Christianson, OTR/L),
Μετάφραση – Επιμέλεια στα Ελληνικά: Παπασταύρου Αναστασία, Εργοθεραπεύτρια S.I.T., Κέντρο ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Τι είναι η αισθητηριακή ανάπτυξη; Γενικά, αναφέρεται στην ωρίμανση των πέντε γνωστών αισθήσεων: ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή και όραση. Περιλαμβάνει επίσης τον τρόπο που το νευρικό σύστημα του μωρού ή του παιδιού λαμβάνει το εισερχόμενο ερέθισμα από αυτές τις αισθήσεις και διαμορφώνει έπειτα μια κατάλληλη κινητική ή συμπεριφορική αντίδραση. Αυτό είναι γνωστό ως αισθητηριακή επεξεργασία ή αισθητηριακή ολοκλήρωση.
Εκτός από την οργάνωση του εισερχόμενου ερεθίσματος από τις πέντε βασικές αισθήσεις, η αισθητηριακή επεξεργασία εστιάζει επίσης στην αίσθηση της κίνησης. Το μωρό εξερευνά και ανακαλύπτει τον κόσμο μέσω των αισθήσεών του. Τα μωρά γεννιούνται με τις περισσότερες από αυτές τις αισθήσεις σχεδόν πλήρως ανεπτυγμένες, αλλά μερικές εξειδικευμένες αλλαγές εμφανίζονται στο τέλος του δεύτερου έτους της ζωής ενός παιδιού.
Πρόβλημα σε ένα μόνο αισθητηριακό σύστημα μπορεί να έχει επιπτώσεις στη γενική υγεία και ανάπτυξη του παιδιού. Παραδείγματος χάριν, όταν η ακοή ενός μωρού δεν είναι η κατάλληλη και παραμένει χωρίς αποκατάσταση, η ομιλία, η γλωσσική ανάπτυξη, η επικοινωνία και η μάθηση μπορεί να καθυστερήσουν. Θα ήταν χρήσιμο να κατανοήσουμε πώς αναπτύσσονται τα αισθητηριακά συστήματα του παιδιού και να γνωρίζουμε οποιαδήποτε σημάδια ανησυχητικά μπορεί να εμφανιστούν. Αυτό θα βοηθήσει να εξασφαλίσουμε ότι το παιδί φτάνει στο μέγιστο των δυνατοτήτων του.
Ποιες αλλαγές αναμένουμε στην αισθητηριακή ανάπτυξη του μωρού;
• Ακοή: Τα νεογνά δεν μπορούν να ακούσουν ορισμένους πολύ χαμηλούς ήχους, αλλά στο μεγαλύτερο μέρος της η αίσθηση ακοής τους είναι ήδη καλά αναπτυγμένη. Μετά από περίπου τρεις μήνες, θα σας δείξει ότι ακούει έναν ήχο με τη στροφή του κεφαλιού προς την κατεύθυνση του ήχου. Από τους τέσσερις έως τους οκτώ μήνες, θα ακούει όλο το εύρος των ηχητικών συχνοτήτων.
• Όσφρηση: Η αίσθηση της όσφρησης ενός νεογέννητου μωρού είναι τόσο οξεία που μπορεί ήδη να αντιληφθεί τη διαφορά μεταξύ της μυρωδιάς του γάλακτος της μητέρας του και αυτής μιας άλλης μητέρας. Ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα όπου δύο επιθέματα στήθους (ένα από τη μητέρα του νηπίου, άλλο από μια άλλη θηλάζουσα μητέρα) τοποθετήθηκαν δίπλα στο κεφάλι του μωρού. Το μωρό γύρισε ξεκάθαρα προς το επίθεμα στήθους της μητέρας του. Από την ηλικία των πέντε περίπου ετών, το παιδί μπορεί να προσδιορίσει μερικά τρόφιμα από τη μυρωδιά τους.
• Γεύση: Ένα νεογέννητο μπορεί να διακρίνει γλυκές, αλμυρές, ξινές και πικρές γεύσεις. Δείχνει μια προτίμηση για τη γλυκιά γεύση, όπως είναι το μητρικό γάλα και για τις αλμυρές γεύσεις αργότερα. Το μωρό θα κατακτήσει μια πλήρη αίσθηση της γεύσης από τους 12 έως τους 19 μήνες.
• Αφή: Ο όρος αφή εδώ χρησιμοποιείται για να περιγράψει όλες τις φυσικές αισθήσεις που μπορούν να γίνουν αισθητές μέσω του δέρματος. Η αφή δεν είναι πραγματικά μια μεμονωμένη αίσθηση, αλλά συνδυαστική. Υπάρχουν διαφορετικά νεύρα στο δέρμα για να καταγράψουν το θερμό, το ψυχρό, την πίεση, τον πόνο και το άγγιγμα. Στη γέννηση ή αμέσως μετά, το μωρό μπορεί να διακρίνει μεταξύ θερμών και κρύων θερμοκρασιών και να αισθανθεί τον πόνο. Τα χέρια και το στόμα του μωρού είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην αφή. Μεταξύ ενός έως εννέα μηνών της ηλικίας, θα είναι σε θέση να διακρίνει τις διαφορές στην υφή με τα χέρια και το στόμα. Στην προσχολική ηλικία, θα είναι σε θέση να διακρίνει τις διαφορές μεγεθών και σχημάτων από την αφή.
• Όραση: Τα νεογνά μπορούν να εστιάσουν σε αντικείμενα που βρίσκονται περίπου από οκτώ έως 15 εκατοστά μακριά τους. Μέχρι ενός μηνών, θα μπορεί να δει περίπου 1 m μακριά. Στη γέννηση έχει περιορισμένη όραση χρωμάτων αλλά μέχρι δύο μηνών θα μπορεί να διακρίνει τα βασικά χρώματα. Θα κατακτήσει πλήρη έγχρωμη όραση μεταξύ τεσσάρων και επτά μηνών της ηλικίας. Η αντίληψη βάθους αναπτύσσεται μεταξύ των τριών και επτά μηνών. Θα επιτύχει την πλήρη ενήλικη οπτική οξύτητα (20/25) κατά τη διάρκεια του δεύτερου έτους της ζωής του.
• Αισθητηριακή επεξεργασία: Λαμβάνοντας υπόψη όλες τα εισερχόμενα αισθητηριακά ερεθίσματα ,ένα νεογέννητο πρέπει να αρχίσει να αναπτύσσει τις δεξιότητες επεξεργασίας και να μαθαίνει πώς να χρησιμοποιεί τις εισερχόμενες αισθητηριακές πληροφορίες για να ενεργήσει αποτελεσματικά στο περιβάλλον του. Όταν υπερδιεγείρεται από όλες αυτές τις αισθητηριακές πληροφορίες, θα χρειάζεται βοήθεια για να ηρεμήσει. Όσο ωριμάζει, θα μαθαίνει να αυτο-ρυθμίζεται και θα κατακτά τις απαραίτητες δεξιότητες που απαιτούνται για να ηρεμεί μόνο του. Με την ανάπτυξη του καλύτερου ελέγχου των κινητικών δεξιοτήτων , το νευρικό σύστημα θα επεξεργάζεται την αίσθηση της κίνησης μέσω των αιθουσαίων και ιδιοδεκτικών νευρικών υποδοχέων. Όσο το παιδί ωριμάζει, θα μαθαίνει να χρησιμοποιεί όλα τα οπτικά ερεθίσματα, τους ήχους και άλλες αισθητηριακές πληροφορίες του περιβάλλοντος για να εξερευνήσει και να μάθει για το ίδιο και τον κόσμο γύρω του.
