Μπορείτε να κατεβάσετε σε μορφή infographic πατώντας ΕΔΩ
Η μετάβαση στην Α΄ Δημοτικού θα δημιουργήσει πολλές προκλήσεις και να είναι ιδιαίτερα απαιτητική για ένα αυτιστικό παιδί. Δεν αλλάζει μόνο η τάξη. Αλλάζουν ο χώρος, οι άνθρωποι, οι ήχοι, οι κανόνες, οι απαιτήσεις και η καθημερινή ρουτίνα.
Η καλοκαιρινή προετοιμασία χρειάζεται κυρίως να μειώνει την αβεβαιότητα και να ενισχύει την αίσθηση ασφάλειας. Δεν χρειάζεται να επικεντρώνεται στην ανάγνωση και στη γραφή.
- Μην προσπαθείτε να εξαφανίσετε τις αυτιστικές συμπεριφορές
Δεν χρειάζεται να εκπαιδεύετε το παιδί:
- να κάθεται ακίνητο για μεγάλο διάστημα,
- να σταματά κάθε επαναλαμβανόμενη κίνηση,
- να διατηρεί υποχρεωτικά βλεμματική επαφή,
- να ανέχεται δυσάρεστα αισθητηριακά ερεθίσματα,
- να κρύβει τη δυσφορία του για να φαίνεται «ήσυχο»,
Οι κινήσεις αυτορρύθμισης, η απομάκρυνση από τον θόρυβο και η ανάγκη για διάλειμμα, συχνά αποτελούν τρόπους προστασίας και ρύθμισης. Στόχος δεν είναι η συμμόρφωση ή το καμουφλάρισμα. Στόχος είναι η προετοιμασία για ασφαλή συμμετοχή.
- Γνωρίστε το ατομικό προφίλ του παιδιού σας
Δεν προετοιμάζονται όλα τα αυτιστικά παιδιά με τον ίδιο τρόπο. Παρατηρήστε:
- τι προκαλεί άγχος ή αισθητηριακή υπερφόρτωση,
- τι το βοηθά να ρυθμιστεί,
- ποια είναι τα ενδιαφέροντα και τα δυνατά του σημεία,
- πόσο χρόνο χρειάζεται για να επεξεργαστεί μια αλλαγή.
- με ποιον τρόπο κατανοεί καλύτερα τις πληροφορίες (οπτικό, ακουστικό, κιναισθητικό;)
- πώς επικοινωνεί τις ανάγκες του,
Το ατομικό προφίλ είναι κάτι εξατομικευμένο για το κάθε παιδί. Μην προσπαθείτε να γίνει το παιδί «όπως και όλα τα άλλα παιδιά».
- Κάντε κάποιες σποραδικές ή και πιο εντατικές επισκέψεις στο Σχολικό κτήριο
Όπου είναι εφικτό, οργανώστε σύντομες και ήρεμες επισκέψεις:
Περνάτε συχνά έξω από το σχολείο κατά τις βόλτες σας
Στις αρχές του Σεπτεμβρίου είναι ανοιχτά τα σχολεία αλλά δεν έχουν αρχίσει τα μαθήματα. Τότε μπορείτε να :
- Μπείτε για λίγα λεπτά στην αυλή.
- Δείτε την είσοδο και την τάξη.
- Γνωρίστε τον εκπαιδευτικό σε ήρεμο χρόνο.
- Επαναλάβετε την επίσκεψη, εφόσον βοηθά το παιδί.
Μην πιέζετε το παιδί να εξερευνήσει όλο το σχολείο σε μία επίσκεψη. Η γνωριμία μπορεί να γίνει σε μικρά βήματα και για όση ώρα δεν το υπερφορτώνει.
- Δημιουργήστε ένα οπτικό βιβλίο για το σχολείο
Φτιάξτε ένα μικρό βιβλίο ή άλμπουμ με φωτογραφίες από:
- το σχολικό κτίριο,
- τη διαδρομή για να πάτε εκεί (πχ περνάμε από το περίπτερο)
- την είσοδο,
- την αυλή,
- την αίθουσα,
- την τουαλέτα,
- το κυλικείο
- τη δασκάλα ή τον δάσκαλο,
- τον χώρο όπου θα περιμένει ο γονέας,
- τη διαδρομή από το σπίτι στο σχολείο.
Κάτω από κάθε φωτογραφία γράψτε μία απλή πρόταση: «η είσοδος του σχολείου μου» – «η τάξη μου» – «οι τουαλέτες» – «το κυλικείο (μπορώ να πάρω νερό και τυρόπιτα» – «η δασκάλα μου. Όταν χρειάζομαι βοήθεια, μπορώ της να μιλήσω».
Οι οπτικές πληροφορίες συχνά είναι πιο κατανοητές από τις μεγάλες λεκτικές εξηγήσεις και βοηθούν το παιδί να προβλέψει τι θα συμβεί.
- Προετοιμάστε μια απλή Κοινωνική Ιστορία (Social Story ©)
Μια κοινωνική ιστορία μπορεί να περιγράφει με σαφήνεια:
- πότε θα αρχίσει το σχολείο,
- τι θα περιλαμβάνει η τσάντα του
- ποιος θα συνοδεύσει το παιδί,
- τι θα συμβεί όταν φτάσει,
- πού θα καθίσει και πού θα αφήσει την τσάντα του,
- ποιος θα το βοηθήσει,
- κάθε πότε γίνεται διάλειμμα
- τι θα γίνει στο διάλειμμα,
- πότε θα επιστρέψει στο σπίτι.
- Φτιάξτε ένα οπτικό ημερήσιο πρόγραμμα
Δημιουργήστε ένα απλό πρόγραμμα με εικόνες για οποιαδήποτε ρουτίνα προ σχολείου (πχ Ξυπνάω → ντύνομαι → τρώω πρωινό → παίρνω την τσάντα → πηγαίνω στο σχολείο) μέχρι τι γίνεται στο σχολείο (ώρα μαθήματος …. → διάλλειμα, → επόμενο μάθημα … → διάλλειμα) και τέλος πώς επιστρέφει σπίτι.
- Επαναφέρετε σταδιακά ρουτίνες που θα χρειαστούν για το Σχολείο
Προς το τέλος του καλοκαιριού, επαναφέρετε σταδιακά:
- σταθερότερη ώρα ύπνου,
- πιο πρωινό ξύπνημα,
- συγκεκριμένη σειρά στην πρωινή προετοιμασία,
- μικρές προβλέψιμες δραστηριότητες (πχ μία 10λεπτη απασχόληση με συγκεκριμένο μαθησιακό υλικό – πχ προγραφή- χωρίς καταπίεση).
Δεν χρειάζεται άκαμπτη εφαρμογή. Η ρουτίνα πρέπει να προσφέρει ασφάλεια, αλλά να περιλαμβάνει και μικρές, υποστηριζόμενες αλλαγές σε αυτήν.
- Η φύση δίνει άπειρες δυνατότητες εξάσκησης σε μαθησιακές έννοιες με τα υλικά της
Δώστε φυσικές ευκαιρίες να έρθει σε επαφή με το μαθησιακό αντικείμενο (πχ φτιάχνει με πέτρες το όνομά του, μετράει κοχύλια, γράφει στην άμμο, χειρίζεται αδρά χρήματα στο περίπτερο κλπ
Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύεται η εμπλοκή με μαθησιακό αντικείμενο χωρίς να αισθάνεται το παιδί ότι κάνει «μάθημα».
- Εξασκηθείτε σε λειτουργικές δεξιότητες
Με παιγνιώδη και φυσικό τρόπο, εξασκηθείτε:
- στο ντύσιμο,
- στη χρήση της τουαλέτας,
- στο πλύσιμο των χεριών,
- στο άνοιγμα της τσάντας,
- στην τακτοποίηση της τσάντας
- στο άνοιγμα του δοχείου φαγητού και του παγουριού,
- στην αναγνώριση των προσωπικών αντικειμένων,
- στη χρήση ψαλιδιού και πινέλων για καλλιτεχνικά
- στο να ζητά βοήθεια ή διάλειμμα.
Χρησιμοποιήστε εικόνες ή μικρές ακολουθίες βημάτων, όπου χρειάζεται.
- Προετοιμαστείτε για τις αισθητηριακές απαιτήσεις
Το σχολείο περιλαμβάνει πολλούς και κατακλυσμιαίους αισθητηριακούς ερεθισμούς και διασπαστές όπως πχ : κουδούνια, φωνές, πολυκοσμία, έντονα φώτα, μυρωδιές, αγγίγματα ή συνωστισμό, τουαλέτες, απρόβλεπτες κινήσεις άλλων παιδιών κλπ
Μαζί με το παιδί και τους επαγγελματίες που το γνωρίζουν (κύρια τον/την Εργοθεραπευτή/τρια, εντοπίστε τι μπορεί να βοηθήσει και εφαρμόστε τα από το Καλοκαίρι: Ενδεικτικά : ακουστικά μείωσης θορύβου, ήσυχο σημείο, αισθητηριακό αντικείμενο αυτορρύθμισης, κίνηση, βαθιά πίεση, μικρά διαλείμματα, θέση κοντά στην έξοδο, προειδοποίηση πριν από έναν ήχο ή μια αλλαγή.
Οι αισθητηριακές προσαρμογές δεν είναι επιβράβευση. Είναι μέσα πρόσβασης, συμμετοχής και ρύθμισης.
- Διδάξτε έναν σαφή τρόπο επικοινωνίας των αναγκών
Το παιδί χρειάζεται έναν προσβάσιμο τρόπο να εκφράζει:
- «Χρειάζομαι βοήθεια».
- «Δεν κατάλαβα».
- «Είμαι κουρασμένος»
- «Θέλω διάλειμμα».
- «Με ενοχλεί ο θόρυβος».
- «Θέλω τουαλέτα».
- «Δεν θέλω να με αγγίζουν».
- «Χρειάζομαι περισσότερο χρόνο».
Αυτό μπορεί να γίνεται με λόγο, χειρονομία, κάρτα, εικόνα ή συσκευή εναλλακτικής και επαυξητικής επικοινωνίας. Δεν απαιτούμε προφορική ομιλία όταν υπάρχει πιο αξιόπιστος, γρήγορος και εύκολος τρόπος επικοινωνίας.
- Συνεργαστείτε έγκαιρα με το σχολείο
Δώστε στο σχολείο ένα σύντομο και πρακτικό προφίλ του παιδιού:
Τι του αρέσει – τι το αγχώνει – πώς επικοινωνεί – πώς δείχνει ότι δυσκολεύεται – τι το βοηθά να ρυθμιστεί – τι πρέπει να αποφεύγεται.
Συζητήστε συγκεκριμένα:
- ποιος θα το υποδέχεται,
- πού θα πηγαίνει όταν χρειάζεται ησυχία,
- πώς θα ενημερώνεται για τις αλλαγές,
- πώς θα χρησιμοποιεί τα μέσα επικοινωνίας του,
- ποια αισθητηριακά βοηθήματα θα έχει,
- πώς θα γίνεται η επικοινωνία σχολείου–οικογένειας.
Η επιτυχημένη μετάβαση χρειάζεται συνεργασία ανάμεσα στην οικογένεια, στο σχολείο και στους επαγγελματίες που γνωρίζουν το παιδί
Το σημαντικότερο μήνυμα
Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε πρόγραμμα εντατικής σχολικής εκπαίδευσης. Το αυτιστικό παιδί εξακολουθεί να χρειάζεται παιχνίδι, ξεκούραση, αγαπημένες δραστηριότητες και χρόνο χωρίς απαιτήσεις.
Στόχος δεν είναι να μάθει να αντέχει τα πάντα. Στόχος είναι να γνωρίζει τι θα συμβεί, να μπορεί να επικοινωνεί τις ανάγκες του και να έχει στο σχολείο τις κατάλληλες προσαρμογές και ανθρώπους που το κατανοούν.
Επιμέλεια Κειμένου : Προσέγγιση Εταιρεία Ειδικής Αγωγής
Πηγές :
-Autism.org.uk
-Marsh, A., Spagnol, V., Grove, R., & Eapen, V. (2017). Transition to school for children with autism spectrum disorder: A systematic review. World Journal of Psychiatry, 7(3), 184–196. https://doi.org/10.5498/wjp.v7.i3.184
-Nuske, H. J., McGhee Hassrick, E., Bronstein, B., Hauptman, L., Aponte, C., Levato, L., Stahmer, A., Mandell, D. S., Mundy, P., Kasari, C., & Smith, T. (2019). Broken bridges—New school transitions for students with autism spectrum disorder: A systematic review on difficulties and strategies for success. Autism, 23(2), 306–325.
-Quintero, N., & McIntyre, L. L. (2011). Kindergarten transition preparation: A comparison of teacher and parent practices for children with autism and other developmental disabilities. Early Childhood Education Journal, 38, 411–420.
-Richter, M., Popa-Roch, M., & Clément, C. (2019). Barriers to and facilitators of successful early school transitions for children with autism spectrum disorders and other developmental disabilities: A systematic review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 49, 2791–2805.
-Wong, C., Odom, S. L., Hume, K. A., Cox, A. W., Fettig, A., Kucharczyk, S., Brock, M. E., Plavnick, J. B., Fleury, V. P., & Schultz, T. R. (2015). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism spectrum disorder: A comprehensive review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(7), 1951–1966.
