Το Πείραμα του Ivan Pavlov (1897) – Η κλασική εξάρτηση
Επιμέλεια : Το Τμήμα Ψυχολογικής και Εργοθεραπευτικής υποστήριξης Κέντρου ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Ο Ivan Pavlov ήταν φυσιολόγος στα τέλη του 19ου αιώνα, Η έρευνά του αφορούσε το πεπτικό σύστημα των σκύλων, Μία παρατήρησή του όμως στάθηκε αρκετή για να αλλάξει για πάντα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μάθηση και τη συμπεριφορά.
Η παρατήρηση που άλλαξε την επιστήμη
Ο Pavlov παρατήρησε κάτι παράδοξο για πρώτη φορά : στα σκυλιά άρχιζαν να εκκρίνουν σάλιο όταν έβλεπαν τον φροντιστή που συνήθως τα τάιζε ή άκουγαν τα βήματά του πριν καν δουν την τροφή.
Υπέθεσε λοιπόν πως ο οργανισμός των σκύλων είχε μάθει να συνδέει ένα ουδέτερο ερέθισμα (την παρουσία ή τα βήματα του φροντιστή) με ένα συγκεκριμένο ερέθισμα (τροφή).
Το πείραμα
O Pavlov σχεδίασε ένα ελεγχόμενο πείραμα:
Τροφή → έκκριση σάλιου :
Όταν έδινε τροφή στον σκύλο, ο σκύλος παρήγαγε σάλιο φυσικά.
Καμπανάκι + Τροφή → έκκριση σάλιου :
Κάθε φορά που έδινε τροφή, χτυπούσε πρώτα ένα καμπανάκι.
Μετά από πολλές επαναλήψεις:
Καμπανάκι μόνο → έκκριση σάλιου :
Ο σκύλος άρχισε να παράγει σάλιο μόνο με τον ήχο του καμπανακιού, ακόμη και χωρίς τροφή
Τι μάθαμε από το πείραμα
Το πείραμα του Pavlov απέδειξε ότι:
Η μάθηση μπορεί να συμβεί μέσω σύνδεσης και συσχέτισης ερεθισμάτων. Ο οργανισμός, ακόμη και ασυνείδητα, μπορεί να συνδέει ένα αρχικά ουδέτερο ερέθισμα με μια εμπειρία που προκαλεί έντονη αντίδραση.
Η συμπεριφορά μπορεί να διαμορφωθεί από το περιβάλλον. Πολλές ανθρώπινες και ζωικές αντιδράσεις είναι αποτέλεσμα μαθημένων συνδέσεων.
Η θεωρία αυτή επηρέασε βαθιά την ψυχολογία της μάθησης, τη συμπεριφορική ψυχολογία και την εκπαίδευση.
Βασικές έννοιες της κλασικής εξάρτησης
«Μη εξαρτημένο ερέθισμα» = Η τροφή
«Μη εξαρτημένη αντίδραση» = Το σάλιο
«Ουδέτερο ερέθισμα» = Το καμπανάκι πριν τη μάθηση
«Εξαρτημένο ερέθισμα» = Το καμπανάκι μετά τη μάθηση
«Εξαρτημένη αντίδραση» = Το σάλιο στο καμπανάκι
Το βαθύτερο νόημα
Το έργο του Pavlov μας θυμίζει κάτι βαθύτερο:
Ο άνθρωπος είναι –όπως και τα ζώα- πλάσμα μάθησης και εμπειρίας. Κάθε αντίδραση ή συναίσθημα μπορεί να έχει ρίζες σε συνδέσεις που δημιουργήθηκαν ασυνείδητα, μέσα από γεγονότα και μνήμες του παρελθόντος.
Ηθικά διλλήματα του πειράματος
Ένα από τα τεράστια ηθικά διλλήματα φυσικά ήταν ο κυριολεκτικά βασανισμός των ζώων από τους ανθρώπους στα πλαίσια της επιστημονικής σκέψης.
Επίσης ο μηχανισμός σκέψης που έκανε τους επιστήμονες για 10ετίες να αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο σαν ένα μαύρο κουτί που απλώς επεξεργαζόταν εντολές και αντιδρούσε αυτόματα, χωρίς προσωπική διεργασία…
Μπορείτε να παρακολουθήσετε το πείραμα στη Δ/νση
Πηγές :
Μυλωνάς, Κ. (2012). Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
–PSYCHOLOGY.GR
