Προτάσεις από τη σκοπιά της λογοθεραπείας για την καλλιέργεια του λόγου, της συναισθηματικής έκφρασης και της ενσυναίσθησης.
Νταλοπούλου Ελένη, M.Ed. Λογοθεραπεύτρια, Κέντρο Προσέγγιση
Μπορεί μια ταινία να γίνει αφορμή για την ανάπτυξη του λόγου; Μπορεί μια αγαπημένη σειρά να βοηθήσει ένα παιδί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του ή να κατανοεί καλύτερα τους γύρω του;
Η απάντηση είναι ναι, όταν η θέαση γίνεται μια ευκαιρία για επικοινωνία και ουσιαστική αλληλεπίδραση.
Από τη σκοπιά της λογοθεραπείας, οι ιστορίες, οι διάλογοι και οι περιπέτειες των αγαπημένων μας ηρώων μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο ερέθισμα για την ανάπτυξη του λεξιλογίου, την κατανόηση του λόγου, την αφήγηση, την εξαγωγή συμπερασμάτων και την κοινωνική επικοινωνία. Παράλληλα, δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να γνωρίσουν διαφορετικά συναισθήματα, να μπουν στη θέση ενός άλλου ανθρώπου και να αναζητήσουν τρόπους διαχείρισης καθημερινών δυσκολιών.
Ας γνωρίσουμε, λοιπόν, πέντε ταινίες και σειρές που μπορούν να γίνουν η αφετηρία για όμορφες συζητήσεις και μικρές στιγμές μάθησης στο σπίτι.
- Τα Μυαλά που Κουβαλάς (InsideOut)
Η ταινία της Pixar μάς ταξιδεύει στον εσωτερικό κόσμο ενός παιδιού και παρουσιάζει με δημιουργικό τρόπο βασικά συναισθήματα, όπως η χαρά, η λύπη, ο θυμός, ο φόβος και η αηδία. Η δεύτερη ταινία εμπλουτίζει αυτή την προσέγγιση με πιο σύνθετα συναισθήματα, όπως το άγχος, η ζήλια και η αμηχανία.
Τι μπορεί να καλλιεργήσει;
– Τον εμπλουτισμό του συναισθηματικού λεξιλογίου.
– Την αναγνώριση και την ονομασία των συναισθημάτων.
– Την περιγραφή εσωτερικών καταστάσεων και την έκφραση προσωπικών αναγκών.
– Την κατανόηση ότι όλα τα συναισθήματα έχουν θέση στη ζωή μας.
Μικρή δραστηριότητα μετά την προβολή: Ρωτάμε το παιδί: «Πότε ένιωσες κι εσύ έτσι;», «Πώς καταλαβαίνεις ότι αρχίζεις να θυμώνεις;» ή «Τι θα μπορούσε να βοηθήσει τον ήρωα να νιώσει καλύτερα;».
Στόχος δεν είναι να μάθει το παιδί να αποφεύγει τα δυσάρεστα συναισθήματα, αλλά να αναγνωρίζει τι νιώθει και να βρίσκει τρόπους να το εκφράζει.
- Bluey
Η Bluey είναι μια αγαπημένη παιδική σειρά με πρωταγωνίστριες δύο σκυλίτσες που, μέσα από το παιχνίδι και την καθημερινότητα της οικογένειάς τους, ανακαλύπτουν τον κόσμο και τις σχέσεις τους.
Τι μπορεί να καλλιεργήσει;
– Τη διαδοχή γεγονότων και την αφηγηματική ικανότητα.
– Τον διάλογο, την εναλλαγή σειράς και τη διαπραγμάτευση.
– Τη φαντασία, το συμβολικό παιχνίδι και τη δημιουργία σεναρίων.
– Την κατανόηση της οπτικής των άλλων, τη συνεργασία και τη διαχείριση μικροσυγκρούσεων.
Μικρή δραστηριότητα μετά την προβολή: Ζητάμε από το παιδί να μας αφηγηθεί τι συνέβη στην αρχή, στη μέση και στο τέλος του επεισοδίου. Στη συνέχεια, μπορούμε να αναπαραστήσουμε την ιστορία με παιχνίδια ή να αλλάξουμε το τέλος της.
Έτσι, η παρακολούθηση μετατρέπεται σε ευκαιρία για αυθόρμητο λόγο, φαντασία και επικοινωνία.
- DanielTiger’sNeighborhood
Πρόκειται για μια σειρά που απευθύνεται κυρίως σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και παρουσιάζει καθημερινές καταστάσεις, όπως η απογοήτευση, η αναμονή, η δυσκολία του αποχωρισμού και οι συγκρούσεις με φίλους. Μέσα από μικρές ιστορίες και τραγούδια, οι ήρωες αναζητούν πρακτικούς τρόπους αντιμετώπισης των δυσκολιών.
Τι μπορεί να καλλιεργήσει;
– Την αναγνώριση και την έκφραση συναισθημάτων.
– Την κατανόηση κοινωνικών κανόνων και ορίων.
– Την ανάπτυξη λειτουργικών φράσεων, όπως «Χρειάζομαι βοήθεια», «Δεν μου αρέσει αυτό» και «Μπορώ να παίξω κι εγώ;».
– Τη διαχείριση της αναμονής, της απογοήτευσης και των καθημερινών αλλαγών.
Μικρή δραστηριότητα μετά την προβολή: Παίζουμε ένα μικρό παιχνίδι ρόλων. Τι μπορούμε να πούμε όταν ένας φίλος δεν θέλει να μοιραστεί το παιχνίδι του; Τι κάνουμε όταν χάνουμε σε ένα επιτραπέζιο; Πώς ζητάμε βοήθεια όταν κάτι μας δυσκολεύει;
Η σειρά μπορεί να αποτελέσει αφορμή για εξάσκηση δεξιοτήτων που το παιδί χρειάζεται στην καθημερινότητά του. Έρευνα γύρω από τη σειρά έχει αναδείξει τη σημασία του συνδυασμού της θέασης με τη συζήτηση γονέα και παιδιού για την ενίσχυση κοινωνικοσυναισθηματικών δεξιοτήτων.
- Ο Ρομπέν των Δασών… της νέας εποχής: The Wild Robot (Το Άγριο Ρομπότ)
Η ταινία αφηγείται την ιστορία ενός ρομπότ που βρίσκεται σε ένα φυσικό περιβάλλον και καλείται να προσαρμοστεί, να δημιουργήσει σχέσεις και να φροντίσει ένα μικρό ζωάκι. Μέσα από αυτή την ασυνήθιστη συνθήκη αναδεικνύονται η αποδοχή, η φροντίδα και η δύναμη της σύνδεσης.
Τι μπορεί να καλλιεργήσει;
– Την ενσυναίσθηση και την κατανόηση διαφορετικών αναγκών.
– Την περιγραφή κινήτρων και συναισθημάτων των χαρακτήρων.
– Την αιτιολόγηση και την εξαγωγή συμπερασμάτων.
– Την κατανόηση ότι η φροντίδα και η επικοινωνία μπορούν να ξεπεράσουν τις διαφορές.
Μικρή δραστηριότητα μετά την προβολή: «Πώς νομίζεις ότι ένιωθε το ρομπότ όταν βρέθηκε μόνο του;», «Γιατί άλλαξε συμπεριφορά;», «Πώς θα μπορούσαμε να βοηθήσουμε κάποιον που νιώθει ξένος σε μια ομάδα;».
Η ταινία προσφέρει πλούσιο υλικό για συζήτηση, ιδιαίτερα με παιδιά που είναι έτοιμα να επεξεργαστούν πιο σύνθετες κοινωνικές καταστάσεις.
- WALL-E
Ο WALL-E είναι ένα μοναχικό ρομπότ που, μέσα από τις πράξεις, τις εκφράσεις και τις σχέσεις του, μας θυμίζει ότι η επικοινωνία δεν περιορίζεται στις λέξεις. Η ταινία περιλαμβάνει μεγάλα διαστήματα μη λεκτικής επικοινωνίας, γεγονός που την κάνει ενδιαφέρουσα αφετηρία για την παρατήρηση της γλώσσας του σώματος.
Τι μπορεί να καλλιεργήσει;
– Την παρατήρηση εκφράσεων προσώπου, χειρονομιών και στάσης σώματος.
– Την κατανόηση της πρόθεσης και του συναισθήματος χωρίς πολλά λόγια.
– Την ανάπτυξη λεξιλογίου περιγραφής και την παραγωγή προφορικού λόγου.
– Τη συζήτηση γύρω από τη φιλία, τη φροντίδα, τη συνεργασία και το περιβάλλον.
Μικρή δραστηριότητα μετά την προβολή: Βάζουμε παύση σε μια σκηνή και ρωτάμε: «Τι πιστεύεις ότι νιώθει ο ήρωας; Από πού το καταλαβαίνεις;», «Τι θα μπορούσε να πει αν μπορούσε να χρησιμοποιήσει περισσότερες λέξεις;».
Για παιδιά που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν μη λεκτικά κοινωνικά μηνύματα, τέτοιες σκηνές μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για παρατήρηση και καθοδηγούμενη συζήτηση, ανάλογα πάντα με τις ανάγκες τους.
—
Από την οθόνη στην ουσιαστική επικοινωνία
Ανεξάρτητα από την ταινία ή τη σειρά που θα επιλέξουμε, το σημαντικότερο δεν είναι να απαντήσει το παιδί σωστά σε όλες τις ερωτήσεις μας. Είναι να νιώσει ότι έχει χώρο να σκεφτεί, να εκφραστεί, να φανταστεί και να μοιραστεί μαζί μας τις σκέψεις του.
Μερικές απλές πρακτικές μπορούν να κάνουν τη διαφορά:
– Παρακολουθούμε μαζί. Η κοινή θέαση προσφέρει ευκαιρίες για διάλογο και σύνδεση.
– Κάνουμε ανοιχτές ερωτήσεις. «Τι νομίζεις ότι θα συμβεί μετά;», «Πώς το κατάλαβες;», «Εσύ τι θα έκανες;».
– Εμπλουτίζουμε τον λόγο χωρίς να πιέζουμε. Αν το παιδί πει «Το κορίτσι στενοχωρήθηκε», μπορούμε να απαντήσουμε: «Ναι, στενοχωρήθηκε επειδή ένιωσε ότι την άφησαν έξω από το παιχνίδι».
– Δίνουμε χρόνο για απάντηση. Δεν χρειάζεται να συμπληρώνουμε αμέσως τις φράσεις του ή να διορθώνουμε κάθε λάθος.
– Συνδέουμε την ιστορία με την καθημερινότητα. «Θυμάσαι που ο ήρωας περίμενε τη σειρά του;
