Μαρίνα Μάγκλαρη, Δραματοθεραπεύτρια Κέντρο ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Μία από τις βασικές ιδέες της Γαλλίδας παιδοψυχαναλύτριαςFrançoise Doltoήταν ότι το παιδί είναι ξεχωριστή προσωπικότητα από τη γέννησή του και έχει ανάγκη από σεβασμό, ειλικρίνεια και καθαρή επικοινωνία. Υποστήριζε ότι στα παιδιά μπορούμε να πούμε τα πάντα, αρκεί να τα πούμε με τρόπο αληθινό και απλό.
Τα παιδιά αντιλαμβάνονται το κλίμα γύρω τους πολύ πριν κατανοήσουν πλήρως τα γεγονότα. Νιώθουν την αγωνία των ενηλίκων, την ένταση στις συζητήσεις, τις εικόνες που προβάλλονται παντού. Όταν όμως δεν τους εξηγούμε τι συμβαίνει, η φαντασία τους συχνά δημιουργεί φόβους μεγαλύτερους από την πραγματικότητα.
Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο είναι σημαντικό να μιλάμε στα παιδιά με ειλικρίνεια και ηρεμία. Να χρησιμοποιούμε απλές λέξεις, προσαρμοσμένες στην ηλικία τους, και να τους δίνουμε τον χώρο να ρωτήσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Δεν χρειάζονται πολλές λεπτομέρειες ούτε δραματικές περιγραφές· χρειάζονται όμως την αλήθεια και την αίσθηση ότι οι μεγάλοι γύρω τους είναι παρόντες και τα προστατεύουν.
Όταν μιλάμε για δύσκολα θέματα, όπως ένας πόλεμος, μπορούμε να πούμε ότι σε κάποιες περιοχές του κόσμου υπάρχουν συγκρούσεις και ότι αυτό είναι κάτι στενάχωρο. Ταυτόχρονα όμως μπορούμε να τονίσουμε ότι πολλοί άνθρωποι εργάζονται για την ειρήνη και ότι οι ενήλικες έχουν την ευθύνη να φροντίζουν για την ασφάλεια των παιδιών.
Η ειλικρινής και απλή επικοινωνία δεν αφαιρεί από το παιδί την αίσθηση ασφάλειας. Αντίθετα, του δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσει τον κόσμο χωρίς να νιώθει μόνο του μέσα στην ανησυχία. Γιατί τελικά αυτό που καθησυχάζει περισσότερο ένα παιδί δεν είναι η αποσιώπηση της πραγματικότητας, αλλά η παρουσία ενός ενήλικα που μιλά με αλήθεια, ακούει με προσοχή και προσφέρει σταθερότητα.
Συνοπτικά:
- Εκφράζουμε την αλήθεια χωρίς τρομακτικές λεπτομέρειες, αλλά με λόγια που ταιριάζουν στην ηλικία των παιδιών.
- Χρησιμοποιούμε απλή γλώσσα, καθημερινές λέξεις και μικρές προτάσεις, όχι περίπλοκες έννοιες.
- Δείχνουμε σεβασμός στη νοημοσύνη του παιδιού. Η Dolto τόνιζε ότι τα παιδιά καταλαβαίνουν περισσότερα από όσα νομίζουμε, αρκεί να τους μιλήσουμε με ειλικρίνεια.
- Ονομάζουμε τα συναισθήματα, λέμε για παράδειγμα το εξής:«Αυτό που συμβαίνει είναι δύσκολο και μπορεί να σε κάνει να φοβάσαι. Είναι φυσιολογικό.»
- Δείχνουμε πως ως ενήλικες παραμένουμε σταθεροί.Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι οι μεγάλοι κρατούν τον έλεγχο της κατάστασης.
Η Françoise Dolto πίστευε πως η σιωπή και τα μυστικά αγχώνουν περισσότερο τα παιδιά από την ίδια την αλήθεια και πως η καθαρή και ήρεμη εξήγηση τα βοηθά να αισθανθούν ασφάλεια.
Πρώτα ακούμε τα παιδιά.
Πριν τους εξηγήσουμε οτιδήποτε, είναι σημαντικό να τα ρωτήσουμε τι έχουν ήδη ακούσει ή τι τα ανησυχεί. Έτσι καταλαβαίνουμε το επίπεδο γνώσης και φόβου τους. Μπορούμε να πούμε: «Έχεις ακούσει κάτι για τον πόλεμο; Πώς σε κάνει να νιώθεις;». Η ενεργητική ακρόαση δείχνει ότι τα συναισθήματά τους είναι σημαντικά και αποδεκτά.
Δίνουμε απλές και ειλικρινείς εξηγήσεις.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται πολλές λεπτομέρειες. Μια απλή εξήγηση, προσαρμοσμένη στην ηλικία τους, είναι αρκετή. Για παράδειγμα: «Μερικές φορές οι χώρες διαφωνούν και δημιουργούνται συγκρούσεις. Υπάρχουν όμως πολλοί άνθρωποι και οργανισμοί που προσπαθούν να κρατήσουν την ειρήνη και να προστατεύσουν τον κόσμο».
Καθησυχάζουμε και τονίζουμε την ασφάλεια.
Είναι σημαντικό να νιώσουν ότι οι μεγάλοι τα προστατεύουν. Μπορούμε να πούμε: «Οι μεγάλοι φροντίζουμε για την ασφάλειά σου και υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν καθημερινά για να αποφευχθούν οι πόλεμοι». Η αίσθηση ασφάλειας μειώνει το άγχος και τους φόβους.
Αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά τους.
Τα παιδιά μπορεί να νιώσουν φόβο, λύπη ή θυμό. Είναι σημαντικό να τους πούμε ότι αυτά τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά. Φράσεις όπως «Είναι φυσιολογικό να φοβάσαι όταν ακούς τέτοια πράγματα» τα βοηθούν να καταλάβουν ότι δεν είναι μόνα τους.
Περιορίζουμε την υπερβολική έκθεση στις ειδήσεις.
Οι συνεχείς εικόνες και πληροφορίες μπορεί να αυξήσουν το άγχος. Είναι καλύτερο να ελέγχουμε τι βλέπουν ή ακούν και να αποφεύγουμε συζητήσεις γεμάτες φόβο μπροστά τους.
Καλλιεργούμε την ελπίδα και την αλληλεγγύη.
Μπορούμε να μιλήσουμε για τη σημασία της συνεργασίας, της ειρήνης και της βοήθειας προς τους άλλους. Τα παιδιά χρειάζονται να βλέπουν ότι, παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται για ένα καλύτερο μέλλον.
Τελικά, η πιο δυνατή «ασπίδα» για ένα παιδί είναι η αίσθηση ότι έχει δίπλα του ενήλικες που το ακούν, το καταλαβαίνουν και το προστατεύουν.
Με αγάπη, ειλικρίνεια και σταθερότητα μπορούμε να τα βοηθήσουμε να διαχειριστούν τον φόβο και να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη τους στον κόσμο.
