Στην παιδική τόλμη είναι αφιερωμένες αυτές οι σκέψεις. «Τόλμη: Η απουσία φόβου, το θάρρος» λέει ο Μπαμπινιώτης. Δανειζόμενος τους όρους από την Emily Aron, στο βιβλίο της “the highly sensitive person”, από βρέφη ακόμα, είμαστε οπλισμένοι γονιδιακά με δύο συστήματα: Το σύστημα «Συμπεριφορικής προσέγγισης» και το σύστημα «Συμπεριφορικής αναστολής».
-Το σύστημα «Συμπεριφορικής προσέγγισης». Από βρέφος ακόμα λοιπόν, το παιδί είναι ο «μικρός επιστήμονας» όπως λέει ο John Medina. Είναι το άτομο που θέλει να μάθει το παράξενο αυτό πολυαισθητηριακό πράγμα στο οποίο το φέραμε να ζήσει και το οποίο λέγεται κόσμος. Θέλει να τολμήσει για να μάθει. Θέλει να κάνει τη διασύνδεση του –τόσο αυτονόητου για εμάς τους «ενήλικες» και «έμπειρους» ενήλικες- μέσω της δοκιμής / λάθους. Γιατί αυτή είναι η «προσέγγιση». Το πλησίασμα που γίνεται μέσω της συναισθηματικής επιλογής και διάθεσης.
-Το σύστημα «Συμπεριφορικής αναστολής». Από βρέφος ακόμα λοιπόν, το παιδί μαθαίνει τι να αποφεύγει. Τι είναι αυτό που σημαίνει συναγερμό στον εγκέφαλο και τον οργανισμό του και του κινητοποιεί το αίσθημα του φόβου και της αποφυγής. Και όσο μεγαλώνει, τόσο μαθαίνει και εκτός εμπειρίας, απλά και μόνο από την «κοινή» όπως του μαθαίνουμε, λογική.
Και το χρέος μας ως ενήλικες; Να του διδάξουμε την ισορροπία σε αυτά τα δύο συστήματα. Να το αφήσουμε όπου πρέπει να τολμήσει και γλυκά να του αρνηθούμε ότι –ξέρουμε εμείς αλλά όχι αυτό- θα το απειλήσει ή θα το πονέσει ή θα το λυπήσει. Πρώτα θα αναλογιστούμε τι ικανότητες θέλει αυτή η εξισορρόπηση ανάμεσα στην προσέγγιση και την αναστολή. Θέλει κινητική ικανότητα, νοητική ικανότητα, ομαλή αισθητηριακή λειτουργία. Κατόπιν θα αναλογιστούμε: Τι δεξιότητες θα καλλιεργήσει στο παιδί μας η συμπεριφορά μας: Λογική, γνώση, κρίση, τόλμη. Έτσι ώστε να αναπτυχθεί αυτό που εμείς οι Εργοθεραπευτές το λέμε «πραξιακή ικανότητα» (A.J. Ayres). Αυτό που εμείς οι Εργοθεραπευτές το λέμε «ανθρώπινο έργο» (Kielhofner).
Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν για να βοηθήσουμε αυτό το «ανθρώπινο έργο»; Αυτή την «πραξιακή ικανότητα»; Αυτή την ικανότητα «επίλυσης προβλημάτων»; Απλά: Να μπορέσουμε να γίνουμε όπως λέει η Aron το «Άτομο ασφαλούς προσκόλλησης». Το “way out” άτομο που θα γυρίσει το παιδί και θα ζητήσει τη βοήθειά του όταν τα πράγματα θα γίνουνε δύσκολα γι αυτό. Να γίνουμε το άτομο που θα βρει το παιδί την ασφάλεια που αμφισβήτησε στην προσπάθειά του να μάθει τον κόσμο μας δοκιμάζοντας μία υπέρβαση.
Έμαθε το παιδί μας ότι υπήρξε όταν ήταν μωρό στη ζωή του «άτομο ασφαλούς προσκόλλησης»; Στο βρέφος αυτό το ρόλο τον παίρνει η μητέρα. Η ΜΑΝΑ! Ξέρει το παιδί μας αυτή τη στιγμή ότι έχει στη ζωή του ένα «άτομο ασφαλούς προσκόλλησης»; Στο παιδί αυτό το ρόλο τον παίρνει η μητέρα, ο πατέρας, ο θείος, η Νηπιαγωγός, ο Δάσκαλος, ο Ειδικός, τα άτομα που σχετίζεται μαζί τους το παιδί. Ας αναλογιστούμε όμως τι απαιτεί το παιδί από το «άτομο ασφαλούς προσκόλλησης». Τι πρέπει να ξέρει για αυτό το άτομο:
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα του βάλει το οξυζενέ στην πληγή του μιλώντας του για την εμπειρία του και όχι μαλώνοντάς του που δεν πρόσεξε και χτύπησε; Απλά να του μιλήσει για την εμπειρία και όχι να του κάνει ένα σκληρό μάθημα την ώρα που πονάει;
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα συζητήσει μαζί του για το λάθος που έκανε και θα του εξηγήσει ότι το λάθος είναι για όλους τους ανθρώπους ένας καλός δρόμος για να μάθουμε χωρίς να βάλει τις φωνές και λέγοντας ότι «όλο λάθη κάνει» ή ότι «το λάθος είναι αμάρτημα» (αλήθεια έχετε αναλογιστεί σε πόσα από τα παιδιά μας έχουμε καλλιεργήσει χαμηλή ανοχή στη ματαίωση);
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα το πάρει αγκαλιά όταν είναι λυπημένο και θα του θυμίσει την παρουσία του αν θελήσει να μοιραστεί τη λύπη του χωρίς να του δώσει άλλη μία βαρετή και πιεστική εντολή «μη λυπάσαι» (λες και η λύπη είναι εντολή);
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα αντέξει το κλάμα του και θα προσπαθήσει να αφουγκραστεί τι γίνεται στα βάθη της ψυχούλας του αντί να του δώσει την (Θεέ μου πόσο σκληρή) προσταγή ότι «οι άντρες δεν κλαίνε» ή «κλαίνε μόνο οι αδύναμοι»;
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα του βάλει το θερμόμετρο και θα του περιποιηθεί στο κρύωμά του χωρίς να του βομβαρδίζει το ταραγμένο μυαλουδάκι του με το παντογνωστικό ρητό αυτοδικαίωσης «εγώ σου τα λεγα ότι θα κρυώσεις αφού δεν πρόσεχες!»;
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα το εμπιστευτεί επιτέλους ότι θα πάρει μόνο του κάτι από το περίπτερο χωρίς να το βομβαρδίσει με τη μισαλλόδοξη άποψη «είσαι ακόμα μικρός και δεν ξέρεις! Άσε με να κάνω τη δουλειά μου»;
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα το βοηθήσει επαναλαμβάνοντας με τον κατάλληλο για να κατανοήσει το παιδί τρόπο αυτό που το δυσκολεύει να μάθει αντί να το παρατηρήσει με αυτό το σαδιστικό ερώτημα «μα χαζό είσαι παιδί μου»;
-Ξέρει ότι υπάρχει το άτομο που θα του …. (μπορείτε να βάλετε όλες τις αναμνήσεις που είχατε και εσείς σαν παιδιά) χωρίς να …… (ελάτε, θυμηθείτε, είμαι σίγουρος για το παράπονό σας).
Αυτό είναι για το παιδί μας το «άτομο ασφαλούς προσκόλλησης». Ο «προπονητής» του που θα το κατανοήσει, θα το σεβαστεί, θα συμμαχήσει και ΜΟΝΟ ΤΟΤΕ φυσικά και θα του ζητήσει!
Η Hellen Keller, τυφλοκωφή έλεγε ότι “η ζωή είναι μια τολμηρή περιπέτεια ή δεν είναι τίποτε άλλο». Τυφλοκωφή και τολμούσε! Τυφλοκωφή και της έμαθαν να τολμάει! Κάποιο «άτομο ασφαλούς προσκόλλησης» της έδωσε αυτό το δώρο!
Και εμείς; Μέσα στο φόβο μας εμείς; Θα το αφήσουμε να τολμήσει; Θα το αφήσουμε να δοκιμάσει; Θα το αφήσουμε να γευτεί; Θα το σεβαστούμε πριν του ζητήσουμε να ενεργοποιήσει το «σύστημα αναστολής» του ή θα κρυφτούμε πίσω από το βαρετό και βαρύ κλισέ «μα, πρέπει να μάθει ότι ….» λες και το παιδί μας είναι ένας 30χρονος επιστήμων! Λες και το παιδί μας δεν είναι παιδί!
Ο τεράστιος Οδυσσέας Ελύτης έλεγε ότι «τα τρία Τ της επιτυχίας είναι : Ταλέντο, Τόλμη, Τύχη». Την τύχη μας τη φτιάχνουμε και εμείς μόνοι μας! Για το ταλέντο και την τόλμη βοήθησαν και οι δικοί μας άνθρωποι!
Καλό δρόμο!
Στράτος
