ΝταλοπούλουΕλένη, M.Ed.
Λογοθεραπεύτρια
Κέντρο «Προσέγγιση»
Ο ρόλος του σχολείου στην αποδοχή της διαφορετικότητας
«Μίλα πιο αργά», «σκέψου πρώτα τι θέλεις να πεις», «μην αγχώνεσαι». Φράσεις που συχνά λέγονται με καλή πρόθεση σε ένα παιδί που τραυλίζει, αλλά δεν είναι απαραίτητα αυτές που χρειάζεται να ακούσει.
Ο τραυλισμός είναι μια διαταραχή της ροής της ομιλίας, η οποία μπορεί να εμφανίζεται με επαναλήψεις ήχων και λέξεων, επιμηκύνσεις ή «μπλοκαρίσματα». Ωστόσο, ο τραυλισμός δεν αφορά μόνο τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί μιλά. Μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο συμμετέχει στην τάξη, παίρνει τον λόγο, δημιουργεί σχέσεις με τους συνομηλίκους του και αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ομιλητή.
Ιδιαίτερα στο σχολικό περιβάλλον, η στάση των άλλων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Ένα παιδί μπορεί να αποφεύγει να σηκώσει το χέρι του, να μην θέλει να διαβάσει δυνατά ή να αποφεύγει συγκεκριμένες λέξεις και καταστάσεις, όχι επειδή δεν γνωρίζει την απάντηση, αλλά επειδή φοβάται την αντίδραση των άλλων. Η έρευνα έχει αναδείξει τη σχέση του τραυλισμού με το κοινωνικό και συναισθηματικό φορτίο που μπορεί να βιώνουν ορισμένα παιδιά, όπως το άγχος, το στίγμα και οι δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις.
Εδώ ο ρόλος του σχολείου είναι καθοριστικός. Ο εκπαιδευτικός δεν χρειάζεται να «διορθώσει» τον τραυλισμό του παιδιού. Χρειάζεται να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί θα αισθάνεται ότι έχει τον χρόνο και τον χώρο να εκφραστεί.
Αυτό σημαίνει να δίνουμε χρόνο στο παιδί να ολοκληρώσει μόνο του τις προτάσεις του, να του επιτρέπουμε να μιλά με τον δικό του ρυθμό, να δείχνουμε υπομονή και κυρίως να εστιάζουμε στο περιεχόμενο αυτού που θέλει να επικοινωνήσει, όχι στη δυσκολία της ομιλίας. Μελέτη που διερεύνησε τις απόψεις λογοθεραπευτών ανέδειξε ως ιδιαίτερα βοηθητικές πρακτικές τη συνεργασία εκπαιδευτικού και λογοθεραπευτή, την υπομονή κατά την ομιλία του παιδιού και την κατάλληλη ενημέρωση του εκπαιδευτικού για το πώς να ανταποκρίνεται όταν εμφανίζεται τραυλισμός.
Παράλληλα, σημαντική είναι η ενημέρωση της τάξης. Όταν τα παιδιά κατανοούν ότι οι άνθρωποι δεν μιλούν όλοι με τον ίδιο τρόπο, η διαφορετικότητα παύει σταδιακά να αποτελεί κάτι «περίεργο» ή αφορμή για κοροϊδία. Η πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού και η καλλιέργεια μιας κουλτούρας σεβασμού δεν είναι υπόθεση μόνο του παιδιού που τραυλίζει· είναι ευθύνη ολόκληρης της σχολικής κοινότητας.
Η σύγχρονη προσέγγιση στη λογοθεραπευτική παρέμβαση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη βελτίωση της ροής της ομιλίας. Η αξιολόγηση και η παρέμβαση χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο του τραυλισμού στη συμμετοχή, στην επικοινωνία, στα συναισθήματα και στην καθημερινή ζωή του παιδιού. Η συνεργασία λογοθεραπευτή, οικογένειας και σχολείου είναι επομένως ιδιαίτερα σημαντική, ώστε οι δεξιότητες που καλλιεργούνται στη θεραπεία να μεταφέρονται και στην πραγματική ζωή.
Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο που μπορούμε να κάνουμε για ένα παιδί που τραυλίζει είναι να του δώσουμε αυτό που χρειάζεται κάθε παιδί: να νιώθει ότι έχει κάτι σημαντικό να πει και ότι οι άλλοι είναι πρόθυμοι να το ακούσουν.
Γιατί ο στόχος δεν είναι ένα παιδί να μιλάει «τέλεια». Ο στόχος είναι να μπορεί να μιλά, να συμμετέχει, να εκφράζεται και να ακούγεται χωρίς ο τρόπος που μιλά να καθορίζει την αξία ή τη θέση του μέσα στην τάξη.
Βιβλιογραφία
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Stuttering, Cluttering, and Fluency. Practice Portal.
Cozart, G., & Wilson, L. (2022). Strategies for Teachers to Support Children Who Stutter: Perspectives of Speech-Language Pathologists. Perspectives of the ASHA Special Interest Groups, 7(1), 73–86.
Coleman, C., &Yaruss, J. S. (2014). A Comprehensive View of Stuttering: Implications for Assessment and Treatment. Perspectives on School-Based Issues, 15(2), 75–80.
Hoff, S. E., & Unger, J. P. (2021). Ecological Intervention for Stuttering in School-Age Children: A Collaborative Approach for School-Based Speech-Language Pathologists and Mental Health Providers. Perspectives of the ASHA Special Interest Groups, 6(3), 676–690.
Yaruss, J. S., Coleman, C. E., &Quesal, R. W. (2012). Stuttering in School-Age Children: A Comprehensive Approach to Treatment. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 43(4), 536–548.
