ΒΑΚΑΛΗ ΑΓΑΘΗ, Εργοθεραπεύτρια SI, Ζωοθεραπεύτρια Κέντρο Προσέγγιση
Ορισμός:
Σύμφωνα με το Ελληνικό Ινστιτούτο Ζωοθεραπείας είναι μια συμπληρωματική θεραπεία με τη διαμεσολάβηση ενός ζώου. Ένα ζώο οικείο, το οποίο έχει επιλεχτεί προσεκτικά και έχει διαπαιδαγωγηθεί εξειδικευμένα υπό την ευθύνη ενός επαγγελματία υγείας, ψυχικής υγείας και παιδείας (συνήθως ψυχολόγο, ψυχίατρο, ειδικό παιδαγωγό, εκπαιδευτικό, εργοθεραπευτή, νοσηλευτή, φυσιοθεραπευτή, κοινωνικό λειτουργό κ.α.) με στόχο να προκληθούν στους θεραπευόμενους αντιδράσεις που στοχεύουν στη βελτίωση του δυναμικού τους –ψυχικό, γνωσιακό, σωματικό, ψυχοκοινωνικό, ενσυναισθησιακό, συγκινησιακό.
Είναι μια συμπληρωματική φροντίδα, μη ιατρική, που εφαρμόζεται με τη βοήθεια ενός οικείου ζώου μεθοδικά επιλεγμένο και διαπαιδαγωγημένο υπό την ευθύνη ενός ήδη επαγγελματία των παραπάνω κατηγοριών.
Η ζωοθεραπεία επενδύει πάνω στην ικανότητα αμοιβαιότητας του ζώου, την ικανότητά του να γίνει υποδοχέας των ανθρώπινων συναισθημάτων και την ικανότητά του να κινητοποιήσει, να ενεργοποιήσει, να διαμορφώσει ένα συναισθηματικό δεσμό, να παροτρύνει τον άνθρωπο -παιδί, έφηβο, ενήλικα, ηλικιωμένο- στην κοινωνικοποίηση, στο παιχνίδι, στη επίτευξη στόχων, στην οριοθέτηση.
Βασικές αρχές Ζωοθεραπείας:
- Η εμπλοκή των ζώων διαμεσολάβησης που παίρνουν μέρος στις συναντήσεις ζωοθεραπείας προϋποθέτει την τήρηση κανόνων υγιεινής, συμπεριφοράς και διαπαιδαγώγησης.
- Η άσκηση της διαμεσολάβησης με ζώο σε θεσμό απαιτεί την τήρηση στοιχειωδών κανόνων επαγρύπνησης/προσοχής, ηθικής και ασφάλειας (βλέπε το σύμφωνο δεοντολογίας).
- Η εγκατάσταση ενός προγράμματος διαμεσολάβησης με το ζώο απαιτεί γνώσεις γύρω από την παθολογία των θεραπευόμενων όπως και γνώσεις που αφορούν στο ζώο. Έτσι διαμορφώνεται η τριγωνοποίηση μεταξύ επαγγελματία, θεραπευόμενου και ζώου.
- Δεν απευθύνεται σε όλους
- Το ζώο δεν συμμετέχει σε όλη την συνεδρία
Η Ζωοθεραπεία στην παιδιατρική Εργοθεραπεία με χρήση σκύλου
Ο σκύλος διαμεσολάβησης στην Εργοθεραπεία με παιδιά μπορεί να ωφελήσει στην ενίσχυση:
- Κινητικών δεξιοτήτων (παιχνίδι με τον σκύλο, συνεργατικές διαδρομές, βόλτα και περιποίηση σκύλου)
- Αισθητηριακής καταγραφής και επεξεργασίας (ενημερότητα, απευαισθητοποίηση, διάκριση ερεθισμάτων)
- Αυτοϋπηρέτησης (παραδειγματισμός στην φροντίδα εαυτού, ετοιμασία γευμάτων, καθαριότητα μπολ, τακτοποίηση αντικειμένων, παρασκευή συνταγών λιχουδιών)
- Γνωστικών δεξιοτήτων (μνήμη, αποστολή και διατήρηση προσοχής, μοίρασμα, ιεράρχηση, έναρξη-ολοκλήρωση δραστηριότητας, έννοιες)
- Κοινωνικών δεξιοτήτων (εναλλαγή σειράς, συνεργασία στην φροντίδα, παρατήρηση και ερμηνεία συμπεριφορών και εκφράσεων, προσέγγιση και ευγενική συμπεριφορά, έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων)
Η παρουσία ενός σκύλου συνεισφέρει στην εμπειρία σε 2 βασικούς κορμούς˙ το κίνητρο και το νόημα.
- Κινητοποίηση:
Σύμφωνα με έρευνες, διαπιστώθηκε ότι η παρουσία του σκύλου αύξησε την ευχαρίστηση, την εμπλοκή και τη διάθεση συμμετοχής των παιδιών στις θεραπευτικές δραστηριότητες. Επιπλέον, ο τύπος της δραστηριότητας με τον σκύλο επηρέαζε το επίπεδο κινήτρου των παιδιών (Laskowski et al., 2019).
Η θεωρία των Wohlfarth και συν. υποστηρίζει ότι οι σκύλοι λειτουργούν ως ισχυροί κινητοποιητικοί παράγοντες (Wohlfarth et al., 2013), επειδή:
- μειώνουν το άγχος,
- αυξάνουν το αίσθημα ασφάλειας,
- δημιουργούν θετικά συναισθήματα,
- μετατρέπουν μια απαιτητική δραστηριότητα σε κάτι πιο ελκυστικό και ευχάριστο
- Νόημα:
Ο σκύλος δεν αποτελεί απλώς «ανταμοιβή», αλλά μπορεί να μετατρέψει μια δραστηριότητα σε κάτι με προσωπικό νόημα.
Σύμφωνα με παρουσίαση στην εργοθεραπευτική βιβλιογραφία, η φροντίδα ζώων αναγνωρίζεται ως ουσιαστική καθημερινή δραστηριότητα (occupation) για πολλούς ανθρώπους. Όταν ο θεραπευόμενος αλληλεπιδρά με έναν σκύλο, η δραστηριότητα αποκτά συναισθηματική αξία και συνδέεται με πραγματικούς ρόλους και εμπειρίες ζωής (Vakrinou & Tzonichaki, 2020).
Σύμφωνα με τη Vásquez Duque (2021), η θεραπεία με τη βοήθεια ζώων μπορεί να επηρεάσει θετικά τις διαστάσεις του MOHO, όπως τη βούληση (volition), τη διαμόρφωση συνηθειών (habituation), την ικανότητα εκτέλεσης (performance capacity) και την επαγγελματική/καθημερινή συμμετοχή (occupational participation).
Η μελέτη των Laskowski και συνεργατών χρησιμοποίησε μάλιστα τον όρο meaningfulness, διερευνώντας κατά πόσο οι δραστηριότητες με τον σκύλο γίνονταν αντιληπτές ως πιο ουσιαστικές από τα παιδιά σε σχέση με τις παραδοσιακές θεραπευτικές δραστηριότητες (Laskowski et al., 2019).
Πιθανοί μηχανισμοί που εξηγούν τη νοηματοδότηση
Μια συστηματική ανασκόπηση για τις παρεμβάσεις με ζώα (Shen et al., 2018) κατέληξε ότι η αποτελεσματικότητά τους σχετίζεται με:
- την αίσθηση φυσιολογικότητας (normalcy),
- την ενεργή συμμετοχή (behavioral activation),
- την αύξηση της αυτοεκτίμησης,
- την ανάπτυξη σχέσης,
- την θετική απόσπαση της προσοχής από τη δυσκολία της θεραπείας
Βιβλιογραφία:
Andreasen, G., Stella, T., Wilkison, M., Szczech Moser, C., Hoelzel, A., & Hendricks, L. (2017). Animal-assisted therapy and occupational therapy. Journal of Occupational Therapy, Schools, & Early Intervention, 10(1), 1–17. https://doi.org/10.1080/19411243.2017.1287519
Hill, J. R., Ziviani, J., & Driscoll, C. (2020). The connection just happens: Therapists’ perspectives of canine-assisted occupational therapy for children on the autism spectrum. Australian Occupational Therapy Journal, 67(6), 539–550. https://doi.org/10.1111/1440-1630.12680
Laskowski, B., Winkle, M., & Lucas Molitor, W. (2019). The meaning and motivation of children participating in animal-assisted therapy. Purdue University.
Niiranen, H.-L. (2023). Canine-assisted occupational therapy interventions: A scoping study (Master’s thesis, Jönköping University, School of Health and Welfare).
Risteska Chancheva, S. (2020). Animal assisted therapy in children with disabilities. The Annual of the Faculty of Philosophy in Skopje, 73, 439–448. https://doi.org/10.37510/godzbo2073439rc
Shen, R. Z., Xiong, P., Chou, U. I., & Hall, B. J. (2018). “We need them as much as they need us”: A systematic review of the qualitative evidence for possible mechanisms of effectiveness of animal-assisted intervention (AAI). Complementary Therapies in Medicine, 41, 203–207. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2018.10.001
Vakrinou, P., & Tzonichaki, I. (2020). Animal assisted therapy and occupational therapy. eJournals.
Vásquez Duque, J. (2021). Animal-assisted activities and therapy from the perspective of the Model of Human Occupation. ResearchGate.
Wohlfarth, R., Mutschler, B., Beetz, A., Kreuser, F., & Korsten-Reck, U. (2013). Dogs motivate obese children for physical activity: Key elements of a motivational theory of animal-assisted interventions. Frontiers in Psychology, 4, Article 796. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00796
